برای ایمپلنت تکدندان معمولاً نخ نرم یا نواری، برای پلها و روکشهای متصل نخهای مخصوص سهبخشی (سوپرفلاس)، برای فضاهای باز برس بیندندانی و در نواحی با دسترسی سخت یا پروتزهای پیچیده ترکیب نخ و واترجت توصیه میشود. نکته کلیدی این است که نخ دندان و ابزارهای بیندندانی با فشار ملایم، بهصورت منظم و روزانه استفاده شوند، خونریزیهای اولیه نادیده گرفته نشوند و در صورت تداوم درد یا التهاب، حتماً بررسی تخصصی انجام شود؛ چون همین چند دقیقه بهداشت صحیح روزانه، تفاوت بین یک ایمپلنت پایدار بلندمدت و ایمپلنتی است که بعد از چند سال دچار مشکل میشود. نخ دندان در ایمپلنت فقط یک کار تکمیلی نیست، بلکه یکی از مهمترین پایههای حفظ سلامت لثه و استخوان اطراف ایمپلنت به شمار میرود؛ چون برخلاف دندان طبیعی، ایمپلنت حاشیه ایمنی کمتری در برابر تجمع پلاک میکروبی دارد و باقیماندن آلودگی زیر لثه میتواند خیلی سریع باعث موکوزیت و در مراحل پیشرفتهتر پریایمپلنتیت و تحلیل استخوان شود. به همین دلیل، صرفاً مسواک زدن کافی نیست و باید بسته به شرایط دهان از ابزار مناسب استفاده کرد.
| وضعیت دهان | ابزار پیشنهادی | روش استفاده | اشتباه رایج |
| ایمپلنت تکدندان با فاصله معمولی | نخ نواری نرم / نخ معمولی نرم | نخ را بین ایمپلنت و دندان عبور دهید، به شکل C دور طوق روکش خم کنید و بالا–پایین ملایم حرکت دهید. | ضربهای رد کردن نخ از تماس و آسیب به لثه |
| پل روی ایمپلنت (چند روکش متصل) | سوپرفلاس یا نخ مخصوص پل/ایمپلنت | سر سفت نخ را زیر پل عبور دهید، بخش اسفنجی را جلو–عقب حرکت دهید و اطراف پایهها را Cشکل تمیز کنید. | بیرون کشیدن نخ از بین تماس و گیرکردن یا پارهشدن نخ |
| فضای بیندندانی باز یا لثه کمی عقبرفته | برس بیندندانی سایز مناسب | برس را با فشار ملایم از بین ایمپلنت و دندان عبور دهید و چند بار جلو–عقب کنید. | انتخاب برس خیلی بزرگ و زخمی کردن لثه |
| فضاهای بسیار تنگ یا پروتزهای پیچیده و دسترسی سخت | نخ مخصوص + واترجت | نخ یا سوپرفلاس را در دسترسترین نقاط استفاده کنید، سپس با واترجت اطراف پایهها را شستوشو دهید. | تکیه کامل بر واترجت بدون هیچ تمیزکاری مکانیکی |
| لثه حساس یا خونریزیکننده در ابتدای درمان | نخ نرم + برس ظریف + واترجت با فشار کم | با فشار پایین و حرکات آرام تمیز کنید و زمان را کوتاه ولی منظم نگه دارید. | قطع کامل تمیزکاری از ترس خونریزی |
چگونه ابزار مناسب برای تمیز کردن اطراف ایمپلنت را انتخاب کنیم؟
چند نکته مهم در نحوه استفاده از نخ دندان ایمپلنت را هم باید رعایت کنید:
- اگر خونریزی هر روز کمتر میشود، میتوانید با فشار کمتر و حرکات ملایمتر ادامه دهید.
- اگر خونریزی یا درد بعد از یک تا دو هفته کاهش پیدا نکرد، یا بدتر شد، باید حتماً معاینه شوید؛ ممکن است پاکت عمیق، سمنت اضافی یا مشکل دیگری وجود داشته باشد.
- اگر لثه خیلی حساس است مخصوصا اگر ایمپلنت در دوران بارداری انجام داده باشید، میتوانید موقتاً از نخ نرمتر، برس بیندندانی ظریفتر یا واترجت با فشار پایینتر استفاده کنید تا به مرور التهاب کاهش یابد؛ اما این به معنی کنار گذاشتن کامل تمیزکاری نیست.
چه نخ دندانی برای ایمپلنت مناسب است؟
برای تمیز کردن اطراف ایمپلنت، 2 نکته مهم است:
- نحوه استفاده از نخ دندان ایمپلنت را بلد باشید و بتوانید راحت زیر روکش و اطراف قطعه ایمپلنت را نخ بکشید.
- همچنین سطح نخ برای لثه و روکش، ملایم ولی مؤثر باشد.
نخ دندان معمولی
برای ایمپلنت تکدندان که فاصله بین دندانی خیلی تنگ نیست، یک نخ دندان نرم و ترجیحاً نواری و پهن میتواند کافی باشد؛ نخ نواری سطح تماس بیشتری با سطح دندان و روکش ایجاد میکند و کمتر در لثه فرو میرود. بسیاری از منابع پیشنهاد میکنند نخهای بدون موم یا با موم کم استفاده شود تا راحتتر در فضای زیر تماس بین دندانی سر بخورد و کمتر سر بخورد و لثه را ببرد.
سوپرفلاس و نخ های مخصوص ایمپلنت
برای روکشهای روی ایمپلنت و بهویژه پلها، نخهای سهبخشی بسیار کمککنندهاند:
- یک سر سفت برای عبور دادن نخ زیر پل
- یک بخش «اسفنجی» ضخیمتر برای پاک کردن زیر روکش
- یک بخش معمولی برای خروج از سمت دیگر.
راهنماهای آموزشی کلینیکها و حتی بهترین دکتر ایمپلنت فوری در تهران نیز دقیقاً همین نوع نخ را برای اطراف ایمپلنت و زیر بریج توصیه میکنند، چون میتوان آن را مثل یک «قلّاب کوچک» از زیر روکش عبور داد و اطراف پِی ایمپلنت را بهخوبی تمیز کرد.
بهطورکلی، هر چه روکش و پروتزتان پیچیدهتر باشد (مثلاً پل روی چند ایمپلنت)، احتمال اینکه به نخ مخصوص ایمپلنت نیاز داشته باشید بیشتر میشود.
چه زمانی واترجت یا برس بین دندانی بهتر است؟
تحقیقات چند سال اخیر نشان دادهاند که برسهای بیندندانی و واترجت در بسیاری از موارد، بهخصوص در فضاهای بازتر یا اطراف پروتزهای پیچیده، میتوانند پلاک بین دندانی و اطراف ایمپلنت را حتی بهتر از نخ کلاسیک کاهش دهند.
- برس بیندندانی: برای فضاهای نسبتاً باز بین ایمپلنت و دندان یا بین دو ایمپلنت، برسهای ریز بیندندانی غالباً کارآمدتر از نخ هستند و بسیاری از انجمنهای پریودنتولوژی آنها را ابزار اول برای تمیزکردن فضاهای بیندندانی (خصوصاً در بیماران با سابقه بیماری لثه) میدانند.
- واترجت / واترفلاسِر: در ایمپلنتها، واترجت میتواند با پاشش آب یا محلول دهانشویه، پلاک و مواد غذایی را از نواحیای که در دسترس نیستند، زیر پلها و اطراف پیچهای اتصال بیرون بیاورد و در مطالعات متعدد کاهش قابل توجهی در خونریزی و التهاب نسبت به نخ کلاسیک نشان داده است.
نکته مهم این است که این ابزارها جای مسواک و اصول اولیه را نمیگیرند و معمولاً بهعنوان مکمل مسواک و نخ یا سوپرفلاس توصیه میشوند، نه جایگزین مطلق.
چرا نخ دندان برای ایمپلنت مهمتر از چیزی است که فکر میکنید؟
دندان طبیعی از طریق رباط پریودنتال به استخوان وصل است؛ این رباط یک بافت فیبردار و پرخون است که تا حدی ضربهگیر است و در مقابل التهاب هم کمی ظرفیت مقاومت دارد؛ اما در اطراف ایمپلنت ساختار بافت نرم بوده و اتصال فیبری آن متفاوت است و رگهای خونی کمتری دارد؛ یعنی اگر پلاک میکروبی در ناحیه طوق ایمپلنت باقی بماند، التهاب میتواند سریعتر و عمیقتر بهسمت استخوان پیش برود. همه این مشکلات با دیر گذاشتن روکش ایمپلنت شدیدتر خواهد شد.
به زبان ساده، هم دندان و هم ایمپلنت با آلودگی مشکل پیدا میکنند؛ اما ایمپلنت حاشیه امن کمتری دارد و یک مشکل بهداشتی کوچک آسیب بیشتری به آن میزند. و اگر بعد از مدتی شاهد سفید شدن لثه بعد از ایمپلنت باید فورا به پزشک مراجعه کنید.
اگر اطراف ایمپلنت خوب تمیز نشود، ابتدا لثه اطراف آن قرمز، متورم و حساس میشود و ممکن است موقع مسواک یا نخ دندان کمی خون بیاید؛ این مرحله را موکوزیت اطراف ایمپلنت مینامند و خوشبختانه با بهبود بهداشت و جرمگیری قابل برگشت است؛ اما اگر این وضعیت مدتها ادامه پیدا کند، التهاب میتواند به استخوان زیرین برسد، عمق پاکتها زیاد شود، بوی بد دهان و ترشح بهوجود بیاید و در نهایت به مرحله پریایمپلنتیت برسد. عفونت در این مرحله طبق گفته harper-dental.com:
Your dental implant may be made of titanium, but the surrounding gum tissue and bone are still very much alive and susceptible to infection. Without proper flossing, food debris and plaque can collect around the implant, leading to a condition called peri-implantitis. This infection can cause gum inflammation, bone loss, and even implant failure if left untreated.
ایمپلنت دندان شما ممکن است از تیتانیوم ساخته شده باشد، اما بافت لثه و استخوان اطراف آن هنوز بسیار زنده و مستعد عفونت هستند. بدون نخ دندان کشیدن مناسب، بقایای غذا و پلاک میتوانند در اطراف ایمپلنت جمع شوند و منجر به وضعیتی به نام پری ایمپلنتیت شوند. این عفونت در صورت عدم درمان میتواند باعث التهاب لثه، تحلیل استخوان و حتی شکست ایمپلنت شود.
برنامه روزانه بهداشت ایمپلنت
حتی اگر گرانترین نوع ایمپلنت را هم استفاده کنید، برای حفظ بهداشت ایمپلنت و پیشگیری از التهاب و مشکلات اطراف آن، یک روتین ساده اما منظم کافی است:
- حداقل دو بار در روز با مسواک دستی یا برقی دندانها و ناحیه ایمپلنت را تمیز کنید.
- حداقل یک بار در روز (بهخصوص شب قبل از خواب) از نخ دندان، سوپرفلاس، برس بیندندانی یا در صورت نیاز واترجت استفاده کنید تا پلاک و باقیمانده غذا از اطراف روکش و لثه پاک شود.
نکته مهم این است که این کار را هر روز و بهصورت ملایم انجام بدهید؛ چند دقیقه رسیدگی منظم خیلی مؤثرتر از نخ دندان کشیدن خشن و نامنظم یکبار در هفته است. عدم رعایت بهداشت بزرگترین دشمن ایمپلنت شما خواهد بود.
در کنار این برنامه روزانه، حتماً حواستان به علائم هشدار هم باشد؛ بوی بد ماندگار دهان، خونریزی مداوم اطراف ایمپلنت، تورم و قرمزی لثه، درد خودبهخودی، لق شدن روکش یا خروج ترشحات بدبو نشانههایی هستند که میگویند وقت مراجعه به دندانپزشک رسیده است.
حتی اگر چنین علائمی را ندارید، چکاپ منظم و جرمگیری حرفهای را فراموش نکنید؛ معمولاً برای افراد با ریسک پایین هر ۴ تا ۶ ماه و برای کسانی که سابقه بیماری لثه، سیگار یا ایمپلنتهای متعدد دارند هر ۳ تا ۴ ماه یکبار معاینه دورهای توصیه میشود تا مشکلات احتمالی خیلی زود شناسایی و درمان شوند.
سخن پایانی
اگر بخواهیم نحوه استفاده از نخ دندان ایمپلنت باید بگوییم: نخ دندان و ابزارهای بیندندانی درست، عمر ایمپلنت را افزایش میدهند و جلوی التهاب و بوی بد دهان را میگیرند. ایمپلنت یک پیچ فلزی مقاوم است؛ اما بافتهای اطرافش بسیار حساساند؛ رعایت چند دقیقه «بهداشت ایمپلنت» در روز، تفاوت بین یک درمان موفق مادامالعمر و درمانی است که بعد از چند سال به دردسر میافتد.
اگر هنگام نخ دندان کشیدن اطراف ایمپلنت درد، خونریزی غیرعادی یا بوی بد ماندگار دارید، بهتر است برای ارزیابی و آموزش بهداشت اختصاصی ایمپلنت، به کلینیک دندانپزشکی دکتر وزیری مراجعه کنید تا با معاینه دقیق و آموزش شخصیسازیشده، هم خیالتان از سلامت ایمپلنت راحتتر شود و هم تکنیک تمیزکاری را دقیق و مطمئن یاد بگیرید.
سوالات متداول
۱. آیا ایمپلنت هم مثل دندان طبیعی به نخ دندان نیاز دارد؟
بله. هرچند خود ایمپلنت پوسیده نمیشود، اما لثه و استخوان اطراف آن بسیار مستعد التهاب هستند و بدون نخ دندان، پلاک میکروبی بهراحتی زیر لثه تجمع پیدا میکند.
۲. اگر اطراف ایمپلنت نخ دندان نکشم چه اتفاقی میافتد؟
در ابتدا لثه دچار قرمزی، تورم و خونریزی میشود (موکوزیت اطراف ایمپلنت) و در صورت تداوم، میتواند به تحلیل استخوان و پریایمپلنتیت و حتی شکست ایمپلنت منجر شود.
۳. آیا نخ دندان معمولی برای ایمپلنت مناسب است؟
برای ایمپلنت تکدندان با فاصله طبیعی، نخ دندان نرم و ترجیحاً نواری میتواند کافی باشد؛ اما در روکشها و پلهای ایمپلنتی، معمولاً نخهای مخصوص توصیه میشوند.
۴. بهترین نخ دندان برای ایمپلنت چیست؟
نخهای سهبخشی یا سوپرفلاس بهترین گزینه برای تمیز کردن زیر روکشها و پلهای ایمپلنت هستند، چون هم عبور از زیر پروتز را آسان میکنند و هم سطح تماس مؤثری دارند.
۵. تفاوت نخ دندان معمولی و سوپرفلاس در ایمپلنت چیست؟
سوپرفلاس دارای یک سر سفت برای عبور از زیر روکش، یک بخش اسفنجی برای تمیزکاری عمیق و یک بخش معمولی برای خروج است؛ در حالیکه نخ معمولی چنین قابلیتی ندارد.
۶. آیا برس بیندندانی از نخ دندان برای ایمپلنت بهتر است؟
در فضاهای بازتر یا در افرادی که لثه عقبرفته دارند، برس بیندندانی اغلب مؤثرتر از نخ دندان عمل میکند و توسط بسیاری از انجمنهای علمی توصیه میشود.
۷. واترجت (واترفلاسر) برای ایمپلنت چقدر مؤثر است؟
واترجت بهعنوان مکمل، نقش بسیار خوبی در کاهش پلاک، التهاب و خونریزی اطراف ایمپلنت دارد؛ اما جایگزین کامل نخ یا برس بیندندانی نیست.
۸. آیا خونریزی هنگام نخ دندان کشیدن ایمپلنت طبیعی است؟
در روزهای اول ممکن است خونریزی خفیف وجود داشته باشد، اما اگر بعد از یک تا دو هفته کاهش نیافت یا شدیدتر شد، نیاز به بررسی دندانپزشکی دارد.
۹. چند بار در روز باید اطراف ایمپلنت نخ دندان کشید؟
حداقل یک بار در روز، ترجیحاً شب قبل از خواب. مهمتر از تعداد، منظم و ملایم بودن تمیزکاری است.
۱۰. آیا نخ دندان کشیدن اشتباه میتواند به ایمپلنت آسیب بزند؟
بله. رد کردن ضربهای نخ، فشار زیاد یا انتخاب ابزار نامناسب میتواند باعث زخم لثه و تشدید التهاب اطراف ایمپلنت شود.
